Reformcu aday Mesud Pezeshkian, İran’da cumartesi günü yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunu, muhafazakar Said Celili’yi geride bırakarak kazandı.
Yıllardır süren yaptırımlar ve protestoların ardından ülkede zorunlu başörtüsü yasasının uygulanmasını kolaylaştırmak için Batı’ya ulaşmayı vaat ediyor.
Pezeshkian, seçim kampanyası sırasında İran’ın Şii teokrasisinde radikal değişiklikler yapmayacağına dair söz vermiş ve uzun süredir ülkedeki tüm devlet meselelerinde nihai hakemin Ayetullah Ali Hamaney olduğunu ileri sürmüştür.
Ancak Pezeshkian’ın mütevazı hedefleri bile, hala büyük ölçüde sertlik yanlılarının elinde olan İran hükümeti, Gazze Şeridi’nde devam eden İsrail-Hamas savaşı ve Batı’nın Tahran’ın uranyumu neredeyse silah seviyesine kadar zenginleştireceği yönündeki korkuları tarafından tehdit edilecek.
Yetkililer tarafından sunulan bir oy sayımı, Pezeshkian’ı Cuma günkü seçimde 16,3 milyon oyla Celili’nin 13,5 milyon oyu karşısında kazanan olarak gösterdi. İran İçişleri Bakanlığı, uluslararası olarak tanınan gözlemciler olmadan yapılan seçimde genel olarak 30 milyon kişinin oy kullandığını söyledi.
Kalp cerrahı ve uzun süredir milletvekilliği yapan Pezeşkian’ın destekçileri, sert görüşlü eski nükleer müzakereci Celili’ye karşı artan üstünlüğünü kutlamak için şafak vakti Tahran ve diğer şehirlerin sokaklarına çıktı.
“Sevgili İran halkı, seçimler bitti ve bu bizim iş birliğimizin sadece başlangıcı,” diye yazdı Pezeshkian, İran’da hala yasaklı olan X sosyal platformunda. “Önümüzdeki zorlu yol, sizin yoldaşlığınız, empatiniz ve güveniniz olmadan pürüzsüz olmayacak. Elimi size uzatıyorum ve şerefim üzerine yemin ediyorum ki sizi bu yolda yalnız bırakmayacağım. Beni yalnız bırakmayın.”
Pezeshkian’ın zaferi, İran’ı hala hassas bir anda görüyor, Orta Doğu’da İsrail-Hamas savaşı, İran’ın ilerleyen nükleer programı ve Tahran ile Washington arasında bir yumuşama şansını riske atabilecek yaklaşan bir seçim nedeniyle gerginlikler yüksek. Pezeshkian’ın zaferi ayrıca Celili’nin bir hezimeti değildi, bu da doktorun hassas, üst düzey bir güvenlik görevinde hiç bulunmamış olması nedeniyle İran’ın iç siyasetinde dikkatli bir şekilde yol alması gerektiği anlamına geliyor.
1979 devriminden bu yana en düşük katılım
28 Haziran’daki ilk tur oylamada, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana İslam Cumhuriyeti tarihindeki en düşük katılım görüldü. İranlı yetkililer, katılımın, İran ekonomisini ezen yaptırımlar, kitlesel gösteriler ve tüm muhaliflere yönelik yoğun baskılar nedeniyle yıllarca baskı altında olan ülkenin Şii teokrasisine destek göstergesi olduğunu uzun zamandır belirtiyorlar.
Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney’e kadar hükümet yetkilileri, oy verme işlemlerinin başlamasıyla birlikte katılım oranının daha yüksek olacağını öngörürken, devlet televizyonu ülke genelindeki bazı oy kullanma merkezlerinde oluşan mütevazı kuyrukların görüntülerini yayınladı.
Ancak çevrimiçi videolarda bazı anketlerin boş olduğu, başkent Tahran’da onlarca noktada yapılan ankette ise yoğun güvenlik önlemleri nedeniyle trafiğin sakin olduğu görüldü.
Yetkililer Cuma günü yapılan seçimdeki katılımı %49,6 olarak belirlediler, bu İran cumhurbaşkanlığı seçimleri için hala tarihi olarak düşük bir oran. Yarışmada 607.575 geçersiz oy saydılar — ki bu genellikle oy kullanmak zorunda hisseden ancak her iki adayı da reddedenlerin protestosunun bir işaretidir.
Batı İran’dan ilk cumhurbaşkanı
“Ondan hiçbir şey beklemiyorum – oylamanın sertlik yanlılarını frenlemesinden mutluyum,” dedi Pezeshkian’a oy veren banka çalışanı Fatemeh Babaei. “Umarım Pezeshkian yönetimi, herkesin bir yarının olduğunu hissedebileceği bir şekilde geri döndürebilir.”
Tahran’da küçük bir terzi dükkânı işleten Kürt kökenli İranlı Taher Halili, yoldan geçenlere şeker dağıtırken umutlanmak için bir neden daha sundu.
“Sonunda memleketimden ve İran’ın batısından biri iktidara geldi,” dedi Khalili. “Umarım küçük işletmeler için ekonomiyi daha iyi hale getirir.”
Azerice, Farsça ve Kürtçe konuşan Pezeshkian, İran’ın birçok etnik kökenine ulaşma konusunda kampanya yürüttü. O, onlarca yıldır Batı İran’dan gelen ilk İran cumhurbaşkanını temsil ediyor — Batı’dakilerin, bölgelerindeki etnik ve dini çeşitlilik nedeniyle daha hoşgörülü kabul edilmesi nedeniyle, insanların ülkeye yardımcı olmasını umduğu bir şey.
