Konya’da Duyulan Patlama Sesi: Sonik Patlama Nedir?
Konya’da yurttaşlar, aniden duyulan bir patlama sesiyle büyük bir korkuya kapıldı. Yapılan araştırmalar sonucunda, bu sesin eğitim uçuşu yapan bir uçaktan kaynaklanan sonik patlama olduğu belirlendi. Peki, sonik patlama nedir ve neden meydana gelir?
Sonik Patlama Nedir?
Ses, bir ortamda bulunan taneciklerin, bir dalga kaynağı tarafından titreşmesiyle oluşan periyodik bir basınç dalgasıdır. Bu dalgalar, kulak tarafından algılanarak beyinde ses olarak yorumlanır. Ses dalgaları, deniz seviyesinde ve 20ºC sıcaklıkta yaklaşık 343 m/s hızla yayılır. Sonik patlama, ses dalgalarını oluşturan kaynağın ses hızında veya ses hızından daha hızlı hareket etmesi sonucu meydana gelir.
Sonik patlamayı daha iyi anlayabilmek için Doppler olayına değinmek önemlidir. Doppler olayı, dalga kaynağının hareket etmesi nedeniyle bir gözlemciye göre dalga boyunun uzaması veya kısalmasıdır. Örneğin, bize doğru yaklaşan bir ambulansın yaydığı sesin dalga boyu kısalırken, bizden uzaklaşan bir ambulansın ses dalga boyu uzar. Bu durum, ambulansın siren sesini farklı tonlarda duymamıza neden olur. Uçakların neden olduğu sonik patlama da Doppler olayıyla yakından ilişkilidir.
Sonik Patlama Neden Olur?
Bir uçak ses hızının altında hareket ettiğinde, ses dalgaları ön tarafta sıkışır. Uçak, ses hızına ulaştığında, ses dalgaları ses duvarını geçemedikleri için üst üste binmeye başlar ve bu da yüksek enerjili bir dalga oluşumuna neden olur. Ses hızının aşılması durumunda ise, ses dalgaları bir koni şeklinde yayılır; bu yapıya Mach konisi denir. Ses hızına verilen ad ise 1 Mach’tır.
Ses hızında veya üstünde hareket edilmesi sonucu sıkışan ses dalgaları, uçağın arkasında bir bulut gibi görünür bir yüksek basınç alanı oluşturur. Bu durum, gözlemciler tarafından sonik patlama olarak algılanır. Sonik patlama, etrafa zarar verebilecek kadar güçlü ve oldukça gürültülü bir olaydır.
1960’ların sonlarına doğru ortaya çıkan süpersonik yolcu uçakları, Tupolev Tu-144 ve Concorde gibi örneklerle bu durumu temsil etmektedir. Günümüzde bu uçaklar hizmet vermese de, yakın gelecekte süpersonik hızlarda yolculuk yapma imkanı tekrar mümkün olacaktır. NASA, 2020 yılına kadar daha az gürültü çıkaran ve daha az yakıt harcayan X-Plane adını verdiği süpersonik uçakları uçuşa hazırlamayı hedeflemektedir.
