Tarık Akan: Yeşilçam’ın Efsanevi Yıldızı

16/09/2024 YAŞAM

Tarık Akan: Yeşilçam’ın Unutulmaz Yüzü

Yeşilçam’ın efsanevi filmlerinde Münir Özkul, Adile Naşit, Şener Şen ve Kemal Sunal gibi ustalarla birlikte başrolleri paylaşan Tarık Akan, 13 Aralık 1949’da Hüseyin Yaşar Üregül ve Yaşar Üregül çiftinin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Asıl adı Tahsin Tarık Üregül olan sanatçı, subay olan babasının görevinden dolayı eğitimine Erzurum Dumlupınar İlkokulu’nda başladı. Ailesinin emekliliği sonrası İstanbul’a taşınarak burada ortaokul ve liseyi Bakırköy’de tamamladı. Yıldız Teknik Üniversitesi’nden Makine Mühendisliği diploması aldıktan sonra mühendisliğin kendisine uygun olmadığını düşünerek İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü’ne girdi. Buradaki akşam bölümünde eğitim alırken gündüzleri yakın arkadaşı Zeki İrfanoğlu ile Ataköy Plajı’nda gazoz satıp kayık kiraladı; Dolmabahçe Stadyumu’nda da işportacılık yaptı.

Sinemaya İlk Adım

“Solan Bir Yaprak Gibi” Filmine Girişi

Akan, 1970 yılında arkadaşı Zeki İrfanoğlu’nun kendisi adına başvurduğu “Ses” dergisinin düzenlediği “Sinema Artist Yarışması”nda 200 kişi arasından birinci oldu. 1971 yılında yönetmen Mehmet Dinler’in “Solan Bir Yaprak Gibi” adlı filmiyle sinemaya adım atarak Tarık Akan ismini kullanmaya başladı. Uzun boyu, yeşil gözleri ve sempatik duruşuyla izleyicilerin gönlünde taht kurdu. Aynı yıl, Sadık Şendil’in senaryosunu yazdığı, Orhan Aksoy’un yönettiği “Emine” filminde Filiz Akın ile başrolü paylaştı.

Kartpostal Çocuk Dönemi

Yeşilçam’ın Yıldızı

Bir dönem “Kartpostal Çocuk” olarak anılan Akan, 1973 yapımı “Canım Kardeşim” ile 1974 yapımı “Hababam Sınıfı” gibi Türk sinemasının unutulmaz eserlerinde başrol oynadı. 1970-1975 yılları arasında yılda ortalama 12 filmde rol alarak Türk sinemasının önemli isimlerinden biri haline geldi. Filmlerinde genellikle “Ferit” karakterini canlandıran sanatçı, Gülşen Bubikoğlu ile “Ah Nerede”, Emel Sayın ile “Mavi Boncuk”, Hülya Koçyiğit ile “Sev Kardeşim” ve Hale Soygazi ile “Gece Kuşu Zehra” gibi filmlerde yer aldı. Bu filmler, sinemaseverler tarafından büyük ilgi gördü.

Politik Filmlere Geçiş

Cüneyt Arkın ile Maden

Tarık Akan, 1970’li yıllarda Türk sinemasına damgasını vurdu ve her rolde başarıyla öne çıktı. 1977’de Zeki Ökten’in yönettiği “Sürü” filminden sonra politik filmlerde rol almaya başladı. Cüneyt Arkın ile başrolü paylaştığı 1978 yapımı “Maden” filmi, büyük bir ilgiyle karşılandı. Akan, bu film hakkında verdiği bir röportajda, “(Maden) O dönem Türkiye’nin en çok seyredilen filmi ve benim de en çok para kazandığım filmdir. O dönemde tüm sendikaların, işçi sendikalarının her yerinde, dağ başlarına kadar çıkartılıp oynatılan bir filmdir.” diyerek filmin önemine dikkat çekti. 1979 yılında askere giden Akan, yedek subay olarak Denizli’de görevini tamamladı.

Hapishane Günleri ve Yazarlık

Anne Kafamda Bit Var

1982 yapımı ve Yılmaz Güney’in senaryosunu yazdığı “Yol” filminde rol alan Tarık Akan, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından 1981’in başlarında Almanya’da yaptığı bir konuşma yüzünden Türkiye’ye döndüğünde tutuklandı. 12 yıl hapis cezasıyla yargılanarak 2,5 ay hücre hapsi cezası aldı fakat suçsuzluğu kanıtlandıktan sonra beraat etti. Akan, hapishane günlerini ve darbe dönemini 2002 yılında yayımlanan “Anne Kafamda Bit Var” adlı kitabında anlattı.

Sosyal Sorumluluk Projeleri

Akan, Libya yapımı “Leyla ile Mecnun” filminde yer alarak uluslararası sinemada da kendine bir yer edindi. 1991’de Bakırköy’deki Taş Mektep ilkokulunun ortaklarından biri oldu ve 1995’te Aziz Nesin’in vefatından sonra “Nesin Vakfı” başkanlığını üstlendi. 1997’de “Antika Talanı” adlı belgeselin seslendirmesini yaptı ve Türkiye’deki antik tarihe dikkat çekmek için “Taşların Sırrı” adlı belgeseli hazırladı. Ayrıca, Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı adına belgesel projeleri yönetti.

Ödüller ve Başarılar

Altın Portakal Ödülleri

Tarık Akan, ilk Altın Portakal ödülünü 1973 yılında “Suçlu” filmindeki performansıyla kazandı. Ardından 1978’de “Maden”, 1980’de “Adak ve Sürü”, 1984’te “Pehlivan”, 1989’da “Üçüncü Göz”, 1990’da “Karartma Geceleri” ve 2003’te “Gülüm” filmiyle toplamda 7 kez bu ödülü alan tek erkek oyuncu oldu. Ayrıca, 1985’te Berlin Uluslararası Film Festivali’nde mansiyon, 1992’de Adana Altın Koza Film Festivali’nde “En İyi Erkek Oyuncu”, 1996’da Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde “Yaşam Boyu Onur Ödülü” gibi pek çok ödül aldı.

Son Dönem ve Vefat

Tarık Akan, Barış Zeki, Yaşar Özgür ve Özlem isimli üç çocuğa sahipti ve tüm servetini yardım vakıf ve kuruluşlarına bağışladı. 16 Eylül 2016’da akciğer kanseri tedavisi gördüğü hastanede hayata veda etti. Vefatından kısa süre önce bir röportajda, yaşamı boyunca 120 filmde oynadığını belirterek, “Oynadığım hiçbir film için ‘Neden bunu yaptım’ diye bir şey asla söylemedim.” ifadelerini kullandı.