Uzmanlar, 2024 Nobel Kimya Ödülü’nü kazandıran çalışmaları ve bu çalışmaların olası etkilerini CNN’e değerlendirdi. İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nde Tıbbi Genetik Profesörü ve İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi üyesi olan Anna Wedell, bu seneki ödülün sahibi olan Demis Hassabis ve John Jumper’ın gerçekleştirdiği “protein yapı tahmini” alanındaki çalışmaların, kimya bilimi açısından bir dönüm noktası olduğunu vurguladı. Wedell, Hassabis ve Jumper’ın, 200 milyon proteinin neredeyse tamamının yapısını tahmin edebilen yapay zeka modeli AlphaFold2‘yi herkesin erişimine sunduğunu belirtti. Bu yapay zeka modelini, nadir hastalıklar üzerine yaptığı araştırmalarda kendisinin de kullandığını ifade eden Wedell, bu modelin farklı alanlarda büyük sıçramalar yapma potansiyeline sahip olduğunu kaydetti.
Clarivate‘in Bilimsel Bilgi Enstitüsü’nden Araştırma Analizi Başkanı David Pendlebury, Hassabis ve Jumper’ın makalesine 16 binden fazla atıfta bulunulmasını, “eşi benzeri görülmemiş ve bu çalışmanın devrim niteliğindeki etkisini yansıtan bir durum” olarak nitelendirdi. Pendlebury, 61 milyon bilimsel makaleden yalnızca yaklaşık 500’üne 10 binden fazla atıf yapıldığını belirterek, yapay zekanın araştırmadaki dönüşümsel rolünün, hem fizik hem de kimya alanında üst üste ödül almasının “benzersiz” olduğunu söyledi.
Dünyanın en eski bilimsel akademisi olan Kraliyet Topluluğu’nun başkanı Adam Smith, AlphaFold’un geliştiricilerine verilen ödülün, “yapay zekanın bilimdeki dönüştürücü rolünün açık bir şekilde tanındığını” ortaya koyduğunu ifade etti. Smith, “Demis, alanın öncü araştırmacılarından biri olmasının yanı sıra bilimin büyük zorluklarının üstesinden gelebilecek ve tüm toplum için faydalı olacak bir yapay zeka vizyonunu savundu.” şeklinde konuştu.
ALPHAFOLD2
Nature dergisinde yer alan makaleye göre, Google’ın yapay zeka şirketi DeepMind çatısı altında geliştirilen AlphaFold2 (AF2), amino asit dizilerinden proteinlerin üç boyutlu yapılarını tahmin etmek için tasarlanmıştır. Protein yapısının tahmini, biyoloji ve kimyadaki “en zor” problemlerden biri olup, 50 yıldır bilim insanlarının üzerinde çalıştığı bir alan olarak öne çıkmaktadır. AlphaFold2’nin ortaya çıkışı, protein yapısı tahmininde “benzeri görülmemiş” bir ilerleme sağlamıştır. Bu yapay zeka modeli sayesinde 200 milyondan fazla proteinin yapısının tahmin edilip yayınlanması, özellikle biyoloji ve tıp alanlarında büyük heyecan yaratmıştır. AlphaFold2’nin yapısal biyoloji, ilaç keşfi, protein tasarımı ve protein fonksiyonunun tahmini gibi protein yapısı bilgisine ihtiyaç duyan araştırma alanlarında önemli etkilerinin olacağı değerlendirilmektedir.
”Bu teknolojiyle artık neredeyse her tür proteini inşa edebiliyorsunuz gibi görünüyor”
Ödülün diğer kısmı ise yeni işlevlere sahip proteinler inşa etmeyi başaran Washington Üniversitesi’nin Protein Tasarımı Enstitüsü Başkanı David Baker‘a verildi. Nobel komitesi üyesi Johan Aqvist, Baker’ın bilgisayar programını önce “protein yapılarını yeni boyutlarda çizmek” için ardından da “hangi amino asit dizisinin bu yapıyı vereceğini bulmak” amacıyla kullandığını belirtti. Aqvist, Baker’ın oluşturduğu protein çeşitliliğinin “kesinlikle akılalmaz” olduğunu ifade ederek, “Bu teknolojiyle artık neredeyse her tür proteini inşa edebiliyorsunuz gibi görünüyor.” dedi.
2024 Nobel Kimya Ödülleri Sahiplerini Buldu
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, dün, 2024 Nobel Kimya Ödülü’nün “yarısının” “bilgi-işlemsel protein tasarımı” alanındaki çalışmaları nedeniyle ABD’li David Baker’a, diğer “yarısının” da “protein yapı tahmini” alanındaki katkılarından ötürü İngiliz Demis Hassabis ve ABD’li John Jumper’a verildiğini açıkladı. Akademiden yapılan açıklamada, David Baker’ın “daha önce var olmayan ve çoğu durumda tamamen yeni işlevlere sahip proteinler inşa ettiği” vurgulanırken, Demis Hassabis ve John Jumper’ın “kimyacıların yarısından fazlasının 50 yılı aşkın süredir sürdürdüğü bir sorunu yapay zeka kullanarak çözdüğü” belirtildi. Açıklamada, bir amino asit dizisinden bir proteinin üç boyutlu yapısını tahmin eden Hassabis ve Jumper’ın geliştirdiği “AlphaFold2” adlı yapay zeka modeli sayesinde “bilinen 200 milyon proteinin neredeyse tamamının yapısının tahmin edilebildiği” vurgulanmıştır.
