İsrail’in İran’a Hava Saldırısı
İsrail, son günlerde Tahran’ın gerçekleştirdiği füze saldırılarına yanıt olarak İran’a “hassas ve hedefli” hava saldırıları düzenledi. İki ülke arasındaki son dönemde artan gerginlik, karşılıklı saldırılarla “topyekun” bir bölgesel savaş endişelerini artırdı. İran, hava saldırılarında dört askerinin hayatını kaybettiğini bildirse de, başlangıçta gelen bilgiler saldırıların beklenenden daha sınırlı olduğunu gösteriyor.
Saldırı Nasıl Düzenlendi?
Yerel saatle 02:15 civarında İran medyası, başkent Tahran ve çevresinde patlama sesleri duyulduğunu bildirdi. Sosyal medyada paylaşılan ve BBC tarafından doğrulanan videolarda, kentin üzerinde roketlerin uçtuğu görüldü. Bazı mahallelerde yaşayanlar şiddetli patlamalar duyduklarını ifade etti. Kısa bir süre sonra, İsrail Ordusu, İran’daki “askeri hedeflere” yönelik “hassas” saldırılar gerçekleştirdiğini duyurdu. Bu saldırılarda savaş jetleri ve insansız hava araçları kullanıldı. Hedefler arasında İran’ın hava savunma sistemleri, füze ve İHA üretim tesisleri de yer aldı. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ve Savunma Bakanı Yoav Gallant, saldırıyı İsrail Ordusu’nun Tel Aviv’deki komuta merkezinden takip etti. Saldırı, üç saat içinde birkaç dalga halinde gerçekleştirildi ve yerel saatle 06:30’da sona erdi. Beyaz Saray, bu saldırıları “kendini savunma hakkının icrası” olarak nitelendirdi. Üst düzey bir yönetim yetkilisi, Avrupa Birliği’nin İsrail’i “hedefli ve orantılı” bir tepki vermeye teşvik ettiğini vurguladı.
Saldırıların Boyutu ve Etkileri
Saldırıların boyutu ve yol açtığı hasar henüz net değil. İsrail Ordusu, 20 hedefin vurulduğunu ve bu hedefler arasında füze üretim tesisleri, yerden havaya füzeler ve diğer askeri yapılar bulunduğunu belirtti. İran Ordusu, dört askerinin hayatını kaybettiğini, ikisinin de “füzelerle savaşırken” öldüğünü açıkladı. İran yetkilileri, Tahran, Huzistan ve İlam bölgelerinin hedef alındığını bildirdi. Ülkenin hava savunmasının “saldırılara başarıyla engel olduğunu”, ancak “bazı alanların kısıtlı hasar aldığını” ifade etti. BBC Doğrulama Servisi, Tahran’ın doğusundaki bir savunma bakanlığı ile güneyindeki bir hava savunma üssünde hasar tespit etti. Üst düzey bir ABD yönetimi yetkilisi, saldırıların İran’ın petrol ve nükleer tesislerine zarar vermediğini belirtti. ABD Başkanı Joe Biden, İsrail’e bu hedeflerin vurulmaması çağrısında bulunmuştu. Suriye devlet medyası da ülkenin orta ve güney kesimlerindeki askeri tesislere saldırı düzenlendiğini bildirirken, İsrail bu saldırıları doğrulamadı.
İsrail’in İran’a Saldırma Nedeni
İsrail, Orta Doğu genelinde kendisine düşman olan bir dizi grubun başlıca destekçisi olan İran’a karşı bu saldırıları gerçekleştirdi. Bu gruplar arasında, İsrail’in şu anda savaşta olduğu Hamas ve Hizbullah da bulunmaktadır. İran, Nisan ayında İsrail’e ilk doğrudan saldırısını gerçekleştirerek yaklaşık 300 füze ve İHA göndermişti. Bu saldırı, İsrail’in Suriye’deki Büyükelçilik binasını hedef alıp, bazı üst düzey İran Devrim Muhafızları (IRGC) komutanlarını öldürmesine neden olmuştu. İsrail, buna İran’ın İsfahan bölgesindeki bir füze savunma sistemine karşı “kısıtlı” bir karşı saldırıyla yanıt verdi. İran ise bu saldırıya misilleme yapmamayı tercih etti. Temmuz ayında, İsrail Beyrut’taki hava saldırısında üst düzey bir Hizbullah komutanını öldürdü. Bir gün sonra, Hamas’ın siyasi lideri İsmail Haniye, Tahran’daki bir patlamada hayatını kaybetti. Tahran, İsrail’i suçlarken, İsrail herhangi bir yorumda bulunmadı. Eylül ayı sonunda, İsrail Beyrut’ta Hizbullah lideri Hasan Nasrallah ve üst düzey İranlı yetkili General Abbas Nilfuruşan’ı öldürdü. 1 Ekim’de İran, Haniye, Nasrallah ve Nilfuruşan’ın ölümlerine karşılık olarak İsrail’e yaklaşık 180 balistik füze ateşleyerek yanıt verdi. Bu son saldırı, İsrail’in misillemesi olarak değerlendirildi.
Gelecekte Neler Olabilir?
İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun bürosu, ABD’li yayın kuruluşu Axios’un saldırılardan önce İsrail’in İran’a bir mesaj yolladığını ve saldırılar hakkında çeşitli ayrıntılar verdiğini iddia eden haberleri reddetti. Başbakanın Sözcüsü, “İsrail, saldırıdan önce İran’a bilgi vermedi. Zamanlama, hedefler ve saldırının şiddeti hakkında bir şey söylenmedi” şeklinde açıklamada bulundu. Ancak, saldırının başlangıçta gelen işaretleri, bazı endişelerin aksine o kadar şiddetli olmadığını gösteriyor. İsrail Ordusu, “Gazze Şeridi ve Lübnan’daki savaş hedeflerimize odaklanmış durumdayız. Daha geniş bir bölgesel tırmanma için İran’ı bastırmaya devam ediyoruz” dedi. Üst düzey bir ABD’li yetkili ise, “bu, İran ve İsrail arasında doğrudan ateşin sonu olmalı” ifadesini kullandı. İran Dışişleri Bakanlığı ise kendilerinin savunma “hakları ve zorunlulukları olduğunu” belirtirken, saldırıları uluslararası hukukun ihlali olarak tanımladı. Tahran ayrıca, “bölgesel barış ve güvenlik konusundaki sorumluluklarını” da vurguladı.
İran’daki Durum
İran devlet medyası tarafından gösterilen fotoğraflar, ülkede yaşamın normal seyrinde devam ettiğini ortaya koyuyor. İnsanlar kalabalık caddelerde dolaşırken, parklar ve sebze-meyve pazarları her zamanki gibi açıktı. İran, saldırının düzenlendiği saatlerde hava sahasını bir süre kapatmıştı, ancak birkaç saat sonra yeniden açıldı. Öğleden sonra ticari uçuşlar tekrar başladı. Ancak, İran hükümetinin saldırının etkilerini küçümsemeye çalıştığına dair işaretler de mevcut. IRGC, saldırıya dair “görüntü veya haberleri, İsrail bağlantılı veya düşman” olarak görülen herhangi bir medya kuruluşuna göndermenin bir suç olduğunu duyurdu. İran, genellikle Batı medyasını “düşman” olarak nitelendiriyor. İran medyası, Tahran Başsavcılığı’nın adı açıklanmayan bir internet sitesine “ulusal güvenliğe karşı konuları haber yapmak” suçlamasından dolayı soruşturma başlattığını bildirdi.
Dünya Tepkileri
ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü Sean Savett, İsrail’in misillemesinde “nüfusun yoğun olduğu yerlerden kaçınıldığını ve İran’ın İsrail’in en büyük nüfuslu kentini hedef almasının tersine, sadece askeri hedeflere odaklanıldığını” belirtti. Ancak Savett, Washington’ın amacının “diplomasiyi hızlandırmak ve Ortadoğu’daki gerilimleri azaltmak olduğunu” ifade etti. İngiltere Başbakanı Keri Starmer, İsrail’in kendisini savunma hakkını desteklerken, tüm taraflara “itidal” ve İran’a karşılık vermeme çağrısı yaptı. Suudi Arabistan, saldırıyı kınadı ve “bölgedeki güvenlik ve istikrarı tehdit eden” her türlü hamleden kaçınılması gerektiğini vurguladı. Mısır Dışişleri Bakanlığı da benzer bir açıklama yaparak, saldırılardan “büyük endişe duyulduğunu” belirtti. Hamas ise saldırıları “İran’ın egemenliğinin açık bir ihlali ve bölgenin ile halkların güvenliğini hedef alan bir gerilim olduğunu” ifade etti.
