Mevcut başkan yardımcısı ve Demokrat Parti’nin adayı Kamala Harris ile eski başkan ve Cumhuriyetçi Parti’nin adayı Donald Trump arasındaki başkanlık yarışı, son haftalarda oldukça çekişmeli bir hale geldi. Anketler, hem ulusal düzeyde hem de kritik eyaletlerde adayların birbirine son derece yakın olduğunu gösteriyor. Bu yakınlık, bazı eyaletlerde oyların yeniden sayımını gerektirebilir. Özellikle kararsız seçmenlerin belirleyici olabileceği yedi kritik eyalet, 2020 seçimleri sonrası oy sayım sisteminde yapılan değişikliklerle birlikte dikkat çekiyor. Bu nedenle, bu eyaletlerden gelecek sonuçların daha yavaş açıklanabileceği öngörülüyor.
Öte yandan, Michigan gibi bazı bölgelerde oy sayım işlemleri hızlandırılmış durumda. Covid-19 pandemisi nedeniyle önceki seçimde posta yoluyla kullanılan oy sayısının bu kez çok daha az olacağı belirtiliyor. Tüm bu etkenler göz önünde bulundurulduğunda sonuçların, seçim gününü takip eden saatlerde netleşebileceği gibi, ertesi sabah, sonraki günlerde veya olası yeniden sayımlarla haftalar sonra da açıklanması mümkün.
2020’de Kazanan Ne Zaman Belli Oldu?
2020 seçimleri, 3 Kasım Salı günü yapıldı. Ancak Amerikan televizyon kanalları, Joe Biden‘ın kazandığını 7 Kasım Cumartesi sabahı ilan etti. Trump taraftarları, seçim gecesi zaferin kendilerine yakın olduğunu düşündükleri için umutlu bir şekilde uykuya daldılar; fakat aslında her iki aday da başkanlık için gereken 270 delegeye oldukça yakındı. Eyaletlerin büyük çoğunluğu sonuçları 24 saat içinde açıkladı. Ancak, Pennsylvania ve Nevada gibi bazı kritik eyaletlerde süreç uzadı. Seçim gününden yaklaşık dört gün sonra, Pennsylvania’da yapılan son sayımın ardından televizyonlar, Biden’ın ABD’nin yeni başkanı olacağını öngörmeye başladı. Bu durumu ilk açıklayan kanal ise CNN oldu; diğer tüm kanallar, CNN’i takip ederek Biden’ın başkanlığını duyurdu.
Sonuçlar Genel Olarak Ne Zaman İlan Ediliyor?
Amerikan seçmeni, seçim gecesi geç saatlerde ya da ertesi günün erken saatlerinde yeni başkanın kim olacağını öğrenmeye alışkındır. Örneğin, 2016’da Trump ilk kez başkanlığı kazanırken, sonuçlar New York saati ile 03:00 civarında belli olmuştu. 2012’de Barack Obama ikinci dönem başkanlığını kazandığında ise sonuçlar, seçim günü gece yarısından önce duyurulmaya başlanmıştı. Ancak yakın dönemdeki önemli bir istisna, George W. Bush ve Al Gore arasındaki 2000 seçimiydi. Florida’daki başa baş seçimde, yeniden sayım süreci 12 Aralık’ta Yüksek Mahkeme kararı ile tamamlandı ve George Bush’un başkanlığı ilan edildi. Bu seçimde Bush, 2 milyon 912 bin 790 oy alırken, Gore 2 milyon 912 bin 253 oy aldı; aradaki fark sadece 537 oydu.
Başkan Nasıl Seçiliyor?
Dünyadaki birçok sistemin aksine, ABD’de halk oylamasında en yüksek oyu alan aday doğrudan başkan seçilmiş kabul edilmiyor. Amerikan halkı, başkanı dolaylı olarak seçiyor. Seçmenler, kayıtlı oldukları eyaletin Seçiciler Kurulu’na göndereceği delegeleri seçerken, bu delegeler de başkan ve başkan yardımcısını belirliyor. İki eyalet hariç, tüm eyaletlerde seçimi kazanan aday, tüm delegeleri de kazanmış oluyor. Maine ve Nebraska’da ise adayların aldığı oy oranına göre eyaletin delegeleri paylaştırılıyor. Her eyalet, kısmen nüfusa bağlı olarak belirli sayıda seçici kurul oyuna sahip. Toplamda 538 oy söz konusu ve 270 veya daha fazla oy alan aday, seçimi kazanmış oluyor. Seçici Kurul’da en fazla delegeye sahip ilk altı eyalet, 55 sandalye ile California, 38 ile Texas, 29 ile New York ve Florida, 20 ile Illinois ve Pennsylvania olarak sıralanıyor. Bu delegeler, seçim sonuçlarının belirlenmesinin ardından Aralık ayının ortasında oylarını resmi olarak kullanıyor. ABD Kongresi de Ocak ayı başında bu oyların sayımı ve başkanın resmen ilan edilmesi için toplanıyor; bu toplantıya mevcut başkan yardımcısı başkanlık ediyor.
Kilit Eyaletler Hangileri?
Ülke genelinde ilk sandıklar, 5 Kasım Salı akşamı doğu saati ile 18:00’de (TSİ 6 Kasım 02:00) kapanmaya başlayacak. Batı eyaletlerinde oy verme işlemi ise daha uzun sürecek. Sandıkların tamamı Türkiye saati ile 6 Kasım sabahı 08:00 civarında kapanacak. Ancak yeni başkanın belirlenmesinde yedi eyaletin oylarının kritik olacağı düşünülüyor. Bu eyaletler, geçmişte her iki partiye de yönelmiş olan Arizona, Georgia, Michigan, Nevada, North Carolina, Pennsylvania ve Wisconsin olarak sıralanıyor.
Seçim gecesinin kilit anları şöyle:
- TSİ 02.00: Georgia dahil toplam 8 eyalette sandıklar kapanmaya başlayacak. Normal şartlarda bu saatlerde Kentucky gibi rekabetin daha az olduğu eyaletlerden sonuçlar belli olmaya başlayacak.
- TSİ 02.30: Demokratların adayı Kamala Harris’in büyük umutlar beslediği North Carolina dahil olmak üzere üç eyalette sandıklar kapanacak. Demokratlar, 2008 seçimlerinden bu yana North Carolina’yı Cumhuriyetçi Parti’ye kaybediyor.
- TSİ 03.00: Geçen seçimde sonucu netleştiren Pennsylvania dahil 15 eyalette daha sandıklar kapanacak.
- TSİ 04.00: Michigan, Arizona ve Wisconsin gibi kritik eyaletler dahil 12 eyalette daha oylama sona erecek.
Oy Sayımı Nasıl Yapılıyor?
Eyaletlerde genellikle öncelikle seçim günü verilen oylar sayılıyor. Ardından, erken atılan oylar, posta yoluyla verilen oylar, itiraz sonuçları, yurtdışı ve ordu mensuplarının oyları sayılıyor. Atanmış ya da seçilmiş olan yerel seçim görevlileri, sayım ve doğrulama sürecini yönetiyor. Bu doğrulama süreci, verilen oy sayısını aktif seçmen sayısıyla karşılaştırmayı ve her bir oy pusulasını yırtılma, lekelenme veya diğer hasarlar açısından incelemeyi içeriyor. Tutarsızlıklar belgeleniyor ve takibi yapılıyor. Amerika’da oy pusulaları, bir elektronik tarayıcıya yerleştiriliyor ve sonuç, bu elektronik okuma sonrası kayıt altına alınıyor. Bazı durumlarda atılan oyların sağlaması görevliler tarafından yapılıyor. Her eyaletin seçim sonuçlarının takibi noktasında katı kuralları bulunuyor; hangi bölümlerin halka açık olduğu, parti gözlemcilerinin oy sayımını nasıl izleyebileceği ve müdahale edebileceği kurallar ile belirlenmiş durumda.
Sonuçların Açıklanmasını Neler Geciktirebilir?
Oyların birbirine yakın olması, medya kuruluşlarını öngörülerini açıklama konusunda temkinli olmaya zorlayacaktır. Bununla birlikte, yeniden sayım ve yasal itirazlar da geçmiş yıllarda sonuçların belli olmasını geciktiren unsurlar arasında yer aldı. Örneğin, Pennsylvania’da kazanan ve kaybeden aday arasındaki oy farkı yarım puan olduğunda otomatik olarak eyalet çapında yeniden sayım uygulanıyor. 2020’de bu eyalette fark yüzde 1’in biraz üzerindeydi. Şu anda bile 100’den fazla seçim bölgesinde süreç davalık durumda. Seçmen yeterliliği ve seçmen kütüklerine yönelik itirazlar yapıldı. Bu davalardaki mahkeme kararları bazı yerlerde yarışı şekillendirmeye başladı. Gecikmelere neden olabilecek başka senaryolar da mevcut; örneğin, 2020’de Georgia’da bir oy sayım merkezinde su borusunun patlaması, süreci etkileyen unsurlar arasında yer aldı.
Sonuçlara İtiraz Edilirse Ne Olur?
2020 seçimi sonrası yenilgiyi kabul etmeyen Donald Trump, destekçilerini Joe Biden‘ın zaferini onaylamak için toplanan ABD Kongre Binası’na doğru yürüyüşe çağırmıştı. Trump, kendi başkan yardımcısı Mike Pence‘e de sonuçları onaylamama çağrısı yaptı; ancak Pence bunu reddetti. ABD tarihine Kongre Baskını olarak geçen isyan bastırıldıktan sonra bile 147 Cumhuriyetçi, Trump’ın yenildiğini kabul etmeyen şekilde oy kullandı. Ardından, seçim sürecinde yapılan değişiklikler, eyaletlerden onaylı sonuçlara itiraz edilmesini zorlaştırdı. Ayrıca, başkan yardımcısının sonuçları tek taraflı olarak reddetme yetkisinin olmadığı da anayasal olarak netleşti. Bununla birlikte, seçim gözlemcileri, sonuçların onaylanmasını geciktirme çabalarının yerel ve eyalet düzeyinde olabileceğini öngörüyor. Trump ve başkan yardımcısı adayı JD Vance ile bazı üst düzey Kongre üyeleri, Trump’ın kaybettiğinin açıklanması durumunda sonuçları kabul edeceklerini belirtmekten kaçındı.
Başkanlık Yemin Töreni Ne Zaman?
Seçilen başkan, 20 Ocak 2025 Pazartesi günü ABD Kongre Binası önünde kurulan alanda yemin edecek. Bu, ABD tarihindeki 60. başkanlık yemin töreni olacak. Etkinlikte yeni başkan, Anayasa’ya bağlı kalacağına dair yemin ederek göreve başlama konuşmasını yapacak.
