Polonya’nın Ukrayna Davasına Müdahil Olma Talebi
Ukrayna Adalet Divanı (UAD) tarafından yapılan yazılı açıklamada, Ukrayna’nın, 1948 tarihli Birleşmiş Milletler (BM) Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi çerçevesinde Rusya’ya karşı açtığı davaya Polonya’nın da müdahil olma talebinde bulunduğu belirtilmiştir. Polonya’nın, Divan Statüsü’nün 62. ve 63. maddeleri kapsamında Ukrayna’nın davasına müdahil olma isteği kaydedilmiştir.
Açıklamada, Polonya’nın ilk olarak Divan Statüsü’nün 62. maddesi uyarınca “verilecek karardan hukuki menfaati etkilenen” bir devlet olarak müdahillik başvurusunda bulunduğu ifade edilmiştir. Polonya’nın bu başvurusunda, söz konusu davanın Ukrayna’ya silah yardımı yapması sebebiyle Divan’ın vereceği kararın kendisini doğrudan etkilediği vurgulanmıştır. Polonya, 62. madde kapsamındaki başvurusunda, davaya “taraf olmayan” bir müdahil devlet olma talebini dile getirmiştir.
İkinci olarak, Polonya’nın, “uyuşmazlık konusu sözleşmenin yorumuna ilişkin beyanda bulunma amacıyla müdahil olma hakkı veren” Divan Statüsü’nün 63. maddesi kapsamında bir “müdahillik bildirimi” yaptığı belirtilmiştir. UAD, Ukrayna-Rusya arasındaki soykırım davasında, 63. madde kapsamında “müdahillik” başvurusu yapan 33 devletten ABD hariç 32’sinin başvurusunu kabul etmiştir. Ayrıca, Divan, Gambiya-Myanmar arasındaki benzer bir davada da 63. madde çerçevesinde 7 devletin “müdahillik” talebini onaylamıştır.
Ukrayna, Rusya’nın “Donetsk ve Luhansk bölgelerinde soykırım yapıldığı” yönündeki iddialarına karşı çıkarak, 26 Şubat 2022’de Rusya aleyhine UAD’ye dava açmıştır. Ukrayna, bu davada Rusya’nın kamuoyuna yaptığı açıklamalarda Ukrayna’ya haksız yere soykırım ithamında bulunduğunu ve bunun, 1948 tarihli BM Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiğini savunmaktadır. Ukrayna, Rusya’nın kendisini haksız yere soykırım yapmakla suçladığını belirterek, Divan’dan Ukrayna’nın soykırım yapmadığını ilan etmesini talep etmiştir.
UAD, 16 Mart 2022 tarihli tedbir kararında, Rusya’nın 24 Şubat 2022’de Ukrayna topraklarında başlattığı “askeri operasyonu” derhal durdurmasını istemiştir. Divan, 2 Şubat 2024’teki kararında, Rusya’nın yaptığı 6 itirazdan 5’ini reddederek, bu ülkenin 1948 tarihli BM Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiğine dair Ukrayna tarafından açılan davaya bakma yetkisi olduğuna hükmetmiştir. UAD, Ukrayna’nın açtığı davanın “kabul edilebilirlik” şartlarını sağladığını ve davanın esasına ilişkin inceleme yapacağını belirtmiştir.
Divan, bu davada Rusya’nın Ukrayna’da soykırım yapıp yapmadığına dair bir karar vermeyecek, yalnızca Rusya’nın Kiev yönetimini soykırım yapmakla itham etmesinin BM Soykırım Sözleşmesi’nin ihlali anlamına gelip gelmediğini araştıracaktır. Divan’ın kararı, hem Ukrayna hem de Rusya için bağlayıcı ve kesin olup, taraflarca temyiz edilememektedir. Rusya, Donetsk ve Luhansk bölgelerinde yaşayan Rus etnik kökenli nüfusun yoğun olarak bulunduğunu iddia ederek bu bölgedeki halka soykırım yapıldığını öne sürmüş ve bu gerekçeyle Ukrayna topraklarında askeri operasyona başlamıştır. Donetsk ve Luhansk bölgelerindeki ayrılıkçılar, sözde yönetimler ilan etmiş ve Rusya bu yönetimleri tanımıştır. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, amaçlarının “Kiev tarafından soykırıma maruz kalan insanları korumak, Ukrayna’yı Nazizm ve militarizmden arındırmak” olduğunu ifade etmiştir.
