Milattan Önce (MÖ) 28 Mayıs 585… Bugünün Anadolu topraklarında İran sınırları içinde yaşamış olan Medler ve bugünkü Türkiye’nin güneyini yöneten Lidyalılar altı yıldır savaşıyordu. Yunan tarihçi Herodot’un aktardığına göre savaşın sona ereceğine dair ne bir işaret vardı ne de taraflardan biri herhangi bir ilerleme sağlayabiliyordu. Akan kanı sadece güneş tutulması durdurabildi. Herodot, “Savaş ısınırken, gün birdenbire geceye dönüştü. Medler ve Lidyalılar değişimi gözlemlediklerinde savaşa ara verdiler; barış şartları üzerinde anlaşmaya varılması konusunda hemfikirlerdi” diye yazdı. Bu yıl 8 Nisan’da Kuzey Amerika’da gözlemlenebilecek olan güneş tutulmasına bu denli dramatik tepkiler vermeyebiliriz ama son araştırmalar hayranlık duygumuzu uyandıran bu olayın psikolojimiz üzerinde güçlü bir etki bırakabileceğini öne sürüyor. Tam güneş tutulmasını deneyimlememize olanak sağlayan bir dizi göksel tesadüften daha hayranlık uyandırıcı çok az olay var. Araştırmalara göre bu hayret verici olaya tanıklık etmek, daha alçakgönüllü olmamız ve başkalarına özen göstermemiz için bize ilham veriyor. 2017 yılındaki tutulmanın psikolojik etkilerini araştıran ABD’deki Johns Hopkins Üniversitesi’nde psikolog Sean Goldy, “İnsanlarda yakınlık hissi güçlenebilir, başkalarıyla ya da topluluklarıyla daha yakın sosyal bağlar geliştirdiklerini söyleyebilirler” diyor.
Hayranlık ve Alçakgönüllülük
Uzunca bir süredir bilimsel çalışmalara dahil edilmeyen hayranlık duygusu son 20 yıldır gittikçe daha fazla ilgi gören bir alan haline geldi. Duygu, kendimizi küçük hissettiren enginlik algısının tetiklediği merak ve hayret duygusu olarak tanımlanıyor. Getty Images Sadece astronomik olaylar hayranlık uyandırmaz, devasa ağaçlar da benzer hisler yaşamamızı sağlayabilir. MERAK, BENLİĞİN BASKICI SESİNİ SUSTURABİLİR Kanada’daki Toronto Üniversitesi’nden psikolog Jennifer Stellar, “Bu, çok büyük ve dünyaya bakış açınıza meydan okuyan bir şeyi algıladığınızda hissettiğiniz duygudur. Algılanamayacak kadar sıradışı bir nesneye ya da kişiye karşı duyumsanan bir histir.” Sonuç hayatınızı değiştirebilir. ABD’deki Berkeley of California Üniversitesi’nden psikolog Dacher Keltner’ın Awe (Hayranlık) adlı kitabında yazdığı gibi, merak duygusu “benliğimizin veya egomuzun kusur bulan, özeleştiri yapan, baskıcı, statü bilincine sahip sesini” susturabilir ve bizi güçlendirebilir. “Dayanışmacı olmamızı, zihnimizi harikalara açmamızı ve yaşamın derin kalıplarını görmemizi” sağlar.
Hayranlık ve Dayanışma
Hayranlık hissi, insanların topluluklarıyla daha bağlantılı hissetmesini sağladığını gösteren kanıtlar da var. Benzer etkiler, Avustralya’daki New South Wales Üniversitesi’nden psikolog Katherine Nelson-Coffey ve meslektaşlarının yaptığı bir çalışmada görülebiliyor. Bunun için 47 katılımcıdan oluşan bir gruptan Carl Sagan’ın Soluk Mavi Nokta adlı eserinden uyarlanan bir metni okuyan bir ses eşliğinde sanal gerçeklik başlıklarıyla uzay yürüyüşü yapması istendi. Diğer grubaysa Dünya ve Plüton’un küçük bir modeli gösterildi. Araştırma sonuçlarına göre ilk grubun, “Kendimi başkalarına ve tüm insanlığa daha yakın hissettim” gibi ifadeleri onaylama olasılıkları çok daha yüksekti. Hayranlık hissinin, insanları daha fedakar davranışlara yönelttiğini bulan araştırmalar da var. Irvine’deki Califorinia Üniversitesi’nde Psikoloji Profesörü Paul Piff ve meslektaşları, yeryüzü belgeseli izleyen bir grupla komedi programı izleyen bir başka grubu kıyasladıkları araştırmalarında, belgesel izleyenlerin 100 dolarlık bir çekiliş için bilet paylaşma olasılıklarının daha yüksek olduğunu buldu.
